بررسی انیمیشن سوسک کوچک

میانگین امتیار کاربران: / 4
ضعیفعالی 

گفتگویی با حسین ملایمی ( کارگردان ) و امیر حسین جلیلی ( کارشناس موسیقی )

گزارشگر : مریم ثابت قدم اصفهان

حقوق این گزارش و دموهای ویدئویی برای سایت انیمیشن دیتا و صاحبان اثر محفوظ است

در هفتمین جشنواره پویانمایی تهران و بیست و هشتمین جشنواره فیلم کوتاه تهران ، فیلمی به اکران در آمد که با تکنیک منحصر به فرد در شیوه کات اوت و نگاه طنز آمیز خود توانست پتانسیل فنی و هنری تیم سازنده استودیو برفی را به رخ مخاطبان این عرصه بکشاند.
حسین ملایمی متولد 1361 و دارای هشت سال سابقه فعالیت در زمینه ی انیمیشن است . او که کارشناس گرافیک و کارشناس ارشد انیمیشن است به همراه حامد اکرمی و حسن توکلی با ارائه انیمیشن سوسک کوچک توانست حائز نامزدی بهترین فیلم انیمیشن و دریافت دیپلم افتخار بهترین پویانمایی در بیست و هشتمین جشنواره فیلم کوتاه تهران و جایزه و دیپلم افتخار بهترین پویانمایی در بخش دانشجویی هفتمین جشنواره پویانمایی تهران شود.
او به سایت انیمیشن دیتا در مورد پروژه سوسک کوچک چنین می گوید :

دموی ویدئویی گفتگو با حسین ملایمی - قسمت اول  حجم 40 مگابایت

حسین ملایمی : پیش از این برای پایان نامه ام در حال ساخت فیلمی طنز با عنوان " بدو رستم بدو " بودم و مدت نسبتا زیادی نیز بر روی آن پروژه کار کردم ؛ ولی از آنجا که پروژه ی بسیار سنگینی بود، برای فارغ التحصیلی ام آماده نمی شد. اینچنین بود که "سوسک کوچک" که جزو کارهای کلاسی ام بشمار می رفت، مجدداً به ذهنم خطور کرد و  لذا برای ارائه پایان نامه به همان پروژه کلاسی سابق رجوع کردم تا طی یکی دو ماه باقی مانده ، پروژه را به سرانجام برسانم . این پروژه ، ابتدا "جنایت و مکافات " نام داشت و سپس همان نام " سوسک کوچک " را برایش برگزیدم که بعد از اعمال تغییراتی ، روند تولید  آغازشد.
می دانید که روش کات اوت در ذهن بسیاری از اهل فن،  به لحاظ کیفی روش چندان جذابی برای ساخت انیمیشن بشمار نمی آید؛ زیرا کات اوت ، تکنیکی است که اغلب کسانی که در صدد کاهش هزینه ها هستند ؛ از آن استفاده می کنند . اما دربرخی از سیستم های جدید به ویژه نرم افزارهای برداری مانند Anime Studio امکانات جدیدی تعبیه شده است ؛ به طوری که در زمان حرکت کاراکتر ، یک سری داینامیک ها و  بیتوین ها را خود نرم افزار ایجاد می کند و در حقیقت بخشی از کار توسط نرم افزار تحقق می یابد.

ما در فیلم کوتاه سوسک کوچک و در فیلم های دیگری که با این سیستم تولید شدند ؛ نظیر با نمک به کارگردانی آقای آرش بهنود راد و خط قرمز به کارگردانی خانم مونا شاهی ، از پزهای لی اوت در زوایای مختلف کاراکتر استفاده کردیم. که اینچنین کار مورد نظر گرچه با سیستم کات اوت انجام می گیرد ؛ اما کات اوت بودن آن به ویژه برای مخاطب عام و غیر متخصص چندان محسوس نیست و در حقیقت ، به جای اینکه از کاراکتر تنها یک مدل ساخته شود. برای هر زاویه مدل مربوطه از کاراکتر بر اساس  پزهای لی آوت ساخته می شود و دوربین از زوایای مختلف ، کاراکتر را مورد مشاهده قرار می دهد و ؛ اینچنین کاراکتر را سه بعدی تر می بینیم .

مریم ثابت قدم: آیا چنین تکنیکی پیش از این در کارهای انیمیشن ایران وجود داشت؟  و یا نمونه های خارجی از آن را مشاهده کرده اید؟

حسین ملایمی : فکر می کنم که غیر از شرکت سوگل فیلم، ما جزو اولین ها بودیم. البته در پروژه آقای اکرمی با نام کرماندو نیز، بنده پزهای لی اوت را طراحی کرده بودم که البته به منظور تصحیح و تسهیل روند کار انیماتور انجام گرفت. اما آن پروژه با تکنیک  دیجیتال سل دستی کار شده بود و بنابراین در این مقوله نمی گنجد. اما در سیستم کات اوت ، می توانم به جرأت بگویم که ما در ایران  جزو نخستین افرادی بودیم که  اینکار را با استفاده بیشتری از پزهای لی اوت تحقق بخشیدیم؛ به ویژه در انیمیشن با نمک و خط قرمز. اما به هر حال در خارج از ایران نیز چنین تکنیکی را فرضاً می توان درمجموعه ی انیمیشن "مستر بین " یافت.

ثابت قدم : به نظر می آید نوع فعالیت حرفه ای خود را با محوریت طنز انتخاب کرده اید. همانطور که نقش رستم در پروژه بعدی خود را نیز در قالب طنز بیان می کنید. فکر می کنید برای کاراکترهایی که همیشه تمثیلی از اسطوره و قهرمان هستند ؛ نگرش طنز گونه به آنها چه تأثیری بر ذهنیت مخاطب خواهد داشت؟

حسین ملایمی : به نظر من تأثیر منفی در بر نخواهد داشت. البته بسیاری از اساتید من نظیر آقای فرد مقدم و آقای دهستانی بر این باورند که پس از تولید چندین انیمیشن جدی از رستم ؛ شاید بتوان به چنین نگاه طنزی نیز پرداخت. اما گرچه این سخن درستی است ؛ لیکن به زعم بنده با تولید یک رستم طنز قرار نیست به قهرمان شاهنامه  خدشه ای وارد آید. لااقل بنده چنین اعتقادی ندارم ؛ هرچند نگرانی هایی در مورد مخاطب غیر ایرانی وجود دارد.
به طور کلی ، تولید هر اثر هنری موفق مستلزم آگاهی به این امر مهم است که آن اثر هنری باید از لایه های مختلفی برخوردار باشد. یک فیلم انیمیشن هم از این امر مستثنی نیست. فیلم انیمیشنی که چنان متعالی باشد که تنها چند مخاطب محدود و خاص را به خود جلب می کند و یا انیمیشنی که گرچه عده بسیاری از مخاطبان را به خود جلب کرده اما در نهایت فاقد تأثیر گذاری عمیق و پایدار در اذهان مخاطبان است، نمی توانند فیلم های انیمیشن موفقی بشمار آیند. لایه نخست در " بدو رستم بدو " جذب مخاطب عام توأم با طنز و خنده است و البته برای لایه های زیرین نیز نکات حائز اهمیتی را قرار داده ام.

مشاهده فیلم کوتاه سوسک کوچک به کارگردانی حسین ملایمی

ثابت قدم : فکر می کنم در سوسک کوچک نیز چنین لایه هایی را لحاظ کرده باشید. فرضاً چهره کاراکتر سوسک مشابه کاراکتر انسان است . آیا پیام خاصی را در این فیلم دنبال می کردید یا برانگیختن احساس مخاطب را اولویت برمی شمردید؟

حسین ملایمی : یک سری نگرانی ها همیشه در ذهن بشر وجود داشته، دارد و خواهد داشت؛ مبنی بر اینکه بعد از مرگ چه اتفاقاتی رخ می دهد ؛ آیا جهانی وجود دارد یا خیر؟ و فرضاً اگر آنچه می اندیشیدیم تحقق نیافت چه؟ یا اگر دنیایی وجود دارد؛ چه تضمینی وجود دارد که حق مظلوم ادا شود؟ چه تضمینی هست که چنین ظلم هایی تکرار نشود؟
خب من به چنین نگرانی هایی به دیده طنز نگریستم. حال نمی دانم تا چه اندازه تأثیر گذار بوده است ؟ ولی در واقع نگاه طنز این فیلم به این نکته توجه دارد که افراد ضعیف و درمانده در این دنیا ، شاید در دنیای دیگر نیز دست به گریبان همین ظلم و ستم ها شوند.
پیام دیگر این است که مجازات افراد بی خیال و الکی خوش فایده ای نخواهد داشت ؛ مرد بی خیال حتی با سقوط هواپیما نیز عکس العملی نشان نداد و در دنیای آخرت نیز همچنان با کمال خونسردی به لذت بردن خود از زندگی ادامه خواهد داد. بنابراین فکر می کنم که به نفعمان است که کمی خودمان را به بیخیالی بزنیم.

ثابت قدم : انتخاب کاراکتر سوسک ، به دلیل انزجار ما از جانوران موذی است؟

حسین ملایمی : شاید به عنوان مثال یک گربه مزاحم را نتوان به راحتی کشت. اما حشرات و به ویژه سوسک هیچ اهمیتی برای انسان ندارند واز بین بردن آنها هیچ عذاب وجدانی در ما ایجاد نمی کند و از این نظر اینگونه جانوران از همه بداقبال تر هستند.

ثابت قدم : شاید در نگاه مخاطبان فاقد اهمیت باشد ؛ اما شما بعنوان طراح کاراکتر به شیوه ای آن را مجسم کرده اید که بسیار دوست داشتنی هم می نماید!

حسین ملایمی : لطف دارید. بلی . خب می خواستم این سوسک با نمک باشد. این از ملزومات یک اثر طنز است. البته باید متذکر شوم که ما دو نوع سوسک داریم. یک سری همین سوسک های حمام یا سوسری ها هستند . اما سوسک های دیگری نیز وجود دارند که به خانواده Beetleها تعلق دارند . به خاطر دارم ;که در گذشته در اطراف منزلمان در کرج ، چنین موجوداتی به وفور یافت        می شدند. برخی از آنها بسیار زیبا هستند و شما انعکاسی از رنگ فسفری را بر روی بدنشان می بینید.  سوسکی که من طراحی کردم بیتل بود.
شاید مشاهده چنین موجوداتی باعث شد تا به انتخاب چنین کاراکتری در فیلم خود بپردازم که به قولی ، جزو مهجورترین جانوران هستند . با اینکه سوسک ،تنها در چند پلان محدود حضور دارد ؛ اما در حقیقت کاراکتر نقش اول داستان است و روایت داستانی از نگاه او شکل می گیرد.

ثابت قدم : یکی از ویژگی های بارز انیمیشن سوسک کوچک ، موسیقی آن بود که برای بسیاری منتقدان ، موسیقی بسیار خوبی برای پرداختن به یک اثر نمایشی طنز بود. در این مورد لطفاً توضیحات خود را بیان فرمایید.

حسین ملایمی : همانطور که می دانید دست کم نیمی از موفقیت یک فیلم به کیفیت صدا و موسیقی آن فیلم بستگی دارد. از اینرو به دلیل حساسیت این مقوله و موسیقی محور بودن فیلم سوسک کوچک تصمیم گرفتم که موسیقی پیش از شروع مرحله ی تولید و پس از مرحله ی لیکاریل موسیقی ساخته شود. لیکاریل به دو نفر آهنگساز جهت تست داده شد اما نتیجه مطلوب نبود. دلیل این مساله کمبود زمان، بودجه و مهمتر از همه کمبود آهنگساز خبره در زمینه ی طنز بود. از اینرو تصمیم گرفتم که علیرغم غیر استاندارد بودن این روش ساخت موسیقی تا اتمام مرحله ی تولید به تعویق بیفتد. پس از مرحله ی تولید، این امر را به آقای امیر حسین جلیلی سپردم که پس از دیدارهای متعددی که با یکدیگر داشتیم. به نتیجه ی مطلوب رسیدیم. حتی آهنگسازی که در هفتمین جشنواره ی پویانمایی تهران جایزه ی بهترین موسیقی را برده بود، پس از شنیدن موسیقی این فیلم گفت که به نظر من فیلم سوسک کوچک باید برنده ی جایزه ی بهترین موسیقی می شد. البته از آنجایی که بنده فیلم را در بخش دانشجویی شرکت داده بودم، آن جایزه نمی توانست به فیلم سوسک کوچک تعلق بگیرد.
به نظرم نقطه قوت فیلم در اینجاست که  در ایران با کمبود آثار انیمیشن طنز قدرتمند و به تبع آن موسیقی طنز قدرتمند و بنابراین آهنگساز طنز توانمند روبرو هستیم و موسیقی سوسک کوچک در این شرایط ساخته شد. آقای امیر حسین جلیلی هم انصافا از پس کار خوب برآمدند و فشاری را که بنده در این پروژه بر ایشان وارد آوردم با سعه ی صدر تحمل کردند. از زحمات آقای نادر علیمردانی صدا بردار و صداگزار پروژه و همچنین همکارانم در استودیو برفی به خصوص آقایان اکرمی و توکلی در این پروژه  کمال تشکر و قدر دانی را دارم.

مریم ثابت قدم : آقای جلیلی ، لطفاً در مورد اثر موسیقیایی خود در انیمیشن سوسک کوچک توضیحات مفید ارائه فرمایید .

امیر حسین جلیلی : براي ساخت موسيقي انيميشن سوسك كوچك بعد از گفتگوي مقدماتي كه با كارگردان اثر آقاي حسين ملايمي داشتم، سعي كردم ديدگاه كلي ايشان را در خصوص موسيقي اين انيميشن به دست بياورم. يكي از راه هاي عملي شدن اين موضوع معمولاً اين است كه از كارگردان بخواهيم نمونه كارهاي موسيقي كه از نظر خودشان با فضاي كار متناسب است و يا حداقل داراي عناصر موسيقيايي ويژه اي است كه مي تواند بيانگر حال و هواي اثر باشد؛ ارائه كند. البته در بسياري از موارد، ممكن است موسيقي كه براي كار ساخته مي شود هيچ گونه شباهتي به نمونه موسيقي هاي ارائه شده نداشته باشد؛ ولي در واقع نمونه ها ابزاري است كه آهنگساز را به سرعت با سليقه و مقصود كارگردان آشنا مي كند. براي مثال آقاي ملايمي چند اثر از Sonny Terry را به فضاي كار خودشان نزديك مي دانستند كه تلاش كردم از فضاي شاد و پر انرژي كه در آثار موسيقي اين هنرمند وجود داشت  الهام گرفته و در ساخت موسيقي نهايي بكار ببرم. در كل براي خلق يك اثر مطلوب بايد بين كارگردان، آهنگساز و صداگذار هماهنگي دقيقي وجود داشته باشد و در اين ميان هر چه كارگردان تصویر روشن تري از موسيقي و صدا گذاری اثر خود داشته باشد و بر اين اساس آهنگساز و صداگذار را انتخاب و هدايت كند؛ معمولاً اثر موفق تري خلق خواهد شد. در اين میان حتي لازم نيست كه با اطلاعات تخصصي موسيقي و صداگذاري آشنايي زيادي داشته باشد.

ثابت قدم : چه شاخصه ای را باید برای خلق موسیقی برای یک اثر طنز انیمیشنی  لحاظ کرد؟

امیر حسین جلیلی : شايد سخت ترين نوع موسيقي انیميشن, نوع طنز آن است ؛زیرا برای ساخت آن نیاز به ابتكار، ساختارشكني و يا به عبارتي خلاقيت بيشتري است. البته  بکارگیری روش هاي متداولی نظیر استفاده از سازهايي همچون كلارينت، باسون و ... كه به راحتي مي توان با آنها فضاي طنز را ايجاد كرد ايده خوبي میباشد و يا هماهنگ كردن دقيق همه حركات با موسيقي كه به اصطلاح به آن ميكي ماوسينگ گفته مي شود نيز در القاي فضاي طنز كمك قابل توجهي مي كند. ولي در نهايت خلق يك اثر طنز كه بتواند با مخاطب ارتباط برقرار كند و این ارتباط را تا انتهاي كار حفظ كند نيازمند بديع بودن وغير منتظره بودن آن است.

ثابت قدم : بسیاری براین عقیده هستند که اثر شما در چنین انیمیشن طنزی بسیار منحصر به فرد است ؛ ویژگی این اثر موسیقیایی نسبت به سایر کارهای قبلی تان در چیست؟

امیر حسین جلیلی : هر انیمیشن  داراي فضاي منحصر به فردي است و تمام تلاشم در ساخت موسيقي انیميشن اين است كه آنچه را در تصوير مي بينم به موسيقي تبديل كنم و معمولاً خود انيميشن به ساخت موسيقي كمك مي كند. انیميشن سوسك كوچك داراي طنز خوبي است ؛ ولی به هر حال براي ايجاد فضاي طنز لازم است كه موسيقي و تصوير به صورت هماهنگ با هم عمل كنند و در نهايت تشكيل يك مجموعه طنز را بدهند كه در واقع اين موضوع يك مقدار فراتر از حالتي است كه موسيقي صرفاَ  به بيان احساس تصوير و روايت داستان بپردازد.

ثابت قدم : چه الهامات و تأثیرات محتملی در خلق این اثر شما را یاری داده است؟

امیر حسین جلیلی : تمام الهامات براي ساخت موسيقي هر انيميشني را اول از همه مي توان از خود اثر به دست آورد. البته  نسخه اولیه موسيقي داراي تفاوتهاي قابل توجهي با نسخه نهايي بود. چون در ابتدا نگرش متفاوتي نسبت به كار داشتم و شايد طنز اثر را در سطحي كه در نهايت به آن رسيدم نمي ديدم. ولی نظرات کارگردان و نمونه موسيقي هاي ارائه شده در خلق موسيقي نهايي تاثيرگذار بوده است. با اين حال خود انيميشن نیز زمينه لازم براي ايجاد چنين فضايي را در خود داشته است.

مشاهده دموی انیمیشن کرماندو به کارگردانی حامد اکرمی

مشخصات فنی و هنری انیمیشن کرماندو

نویسنده و کارگردان : حامد اکرمی
طراحی کاراکتر : حسین ملایمی
طراحی فضا : حسین ملایمی و حسن توکلی
طراحی بک گراند : حسین ملایمی
رنگ بک گراند : حسن توکلی
متحرکسازی:حامد اکرمی – محمد حسین اعظم پور
دسن : آرش بهنود راد
رنگ کاراکترها: مونا شاهی – اعظم آقالویی – فاطمه طهوری ترکی
لی آوت: حامد اکرمی· - حسین ملایمی· – حسن توکلی
طراحی پزهای لی آوت: حسین ملایمی
کامپوزیت:حامد اکرمی – مهدی صائبی
موسیقی: امیرحسین جلیلی
صداگذاری:دانیال استاد عبدالحمید
 

ثابت قدم : آقای ملایمی ، بیست و هشتمین جشنواره فیلم کوتاه از منظر انیمیشن را چگونه ارزیابی می کنید؟

حسین ملایمی : شاید این گفته ی بنده کمی عجیب به نظر برسد اما به شخصه گمان می کنم که داوری جشنواره فیلم کوتاه نسبت به· برخی جشنواره ها· و رویدادهای اختصاصی انیمیشن ، از برخی جنبه ها حرفه ای تر بود.به طور مثال در جشنواره های دیگر ، گاها فیلم هایی موفق به راهیابی· شده و بعضا حائز دریافت جایزه می شدند که ا زنظر بسیاری از اهالی فن به هیچ عنوان شایستگی حضور و· دریافت آن جوایز را نداشتند و به هیچ عنوان آثاری فاخر بشمار نمی آمدند .
من احساس می کنم در این جشنواره ، فیلتر بهتری برای گزینش انیمیشن ها وجود داشت ؛ گرچه صد در صد نمی توان آن را بدون عیب در نظر گرفت. اما بدیهی است که از همان بدو ورود فیلم ها به بخش انیمیشن ، گزینش مناسب تری بعمل آمده بود.
تنها انتقادی که می توان در قالب یک پیشنهاد به چنین جشنواره هایی ابراز نمود ؛ این است که عوامل و دستندرکاران بخش های دیگر نظیر طراحی کاراکتر و فضا ، لی اوت،· فیلمنامه نویسی و غیره نیز در بخش انیمیشن مورد عنایت داوران قرار گیرد؛ جوایزی برای این بخش ها درنظر گرفته شود و نسبت به پتانسیل زیادی که در این بخش وجود دارد ؛ توانمندی ها سنجیده شود. زیرا قوت یک انیمیشن ، تنها به کیفیت متحرکسازی آن نیست و عوامل متعددی در شکل گیری آن نقش عمده ایفا می کنند. همانطور که به عنوان مثال اثری که فاقد یک طراحی شخصیت ایده ال است ؛ انیمیت اش نیز به چشم نمی آید و برعکس.

ثابت قدم : دلیل این قوت در داوری جشنواره فیلم کوتاه را چه می دانید؟

حسین ملایمی : شاید هم نتوان اسمش را نقطه ی قوت گذاشت. اصولاً جامعه انیمیشن ، جامعه کوچکی است ؛ علی رغم اینکه شاهد گسترش کما بیش آن هستیم. اما اصولاً داوری در تعارفات معمول باقی می ماند و کمتر داوری را می یابید که فارغ از این مسائل ، در صدد گزینش ایده آل برآید. اما در جشنواره فیلم کوتاه اغلب اعضای هیات انتخاب و داوری با سازندگان فیلمها آشنایی شخصی نداشتند و فکر می کنم که همین عامل باعث شد که داوری بیشتر بر اساس خود آثار انجام گیرد نه سازندگانشان.

ثابت قدم : خب ، این نوع نگاه و عملکرد داوران در جشنواره های دیگر باعث عدم شناخته شدن پتانسیل های خوب درحوزه انیمیشن نمی شود؟

حسین ملایمی : دقیقاً اینچنین است. دلیل بسیاری از مشکلات را باید در این نگرش جستجو کرد. ما از رویکرد مدیریتی در حوزه انیمیشن ، ضعف های بسیاری داریم. داوری را نیز می توانیم نوعی مدیریت محسوب کنیم .

ثابت قدم : اصولاً رابطه میان سینما و انیمیشن را چگونه ارزیابی می کنید. گاهی برخی از دستندرکاران حوزه انیمیشن ، بر این باورند که نباید از منظر سینمایی به انیمیشن نگریست و به زعم برخی دیگر ، انسجام میان انیمیشن و سینما به حدی است که حتی باید حرکت کاراکتر انیمیشن را با یک رویکرد سینمایی برگزید . نظر شما در این مورد چیست؟

حسین ملایمی : به نظرم چیزی به عنوان " باید و نباید " در انیمیشن وجود ندارد. هر کاری در این هنر امکان پذیر است . ما دو دیدگاه مختلف در دکوپاژ داریم. کلاً دکوپاژ سینمامحور و دکوپاژ غیر سینمایی یا انیمیشن محور که از جهاتی به تئاتر قرابت دارد.
فیلم هایی هستند که دکوپاژ سینمایی ندارند و البته بسیار هم موفق اند.
انیمیشن دارای چندین قالب عمده است : سریال ، فیلم کوتاه و فیلم سینمایی.
در فیلم کوتاه ، ما از اختیار عمل بیشتری در استفاده از دکوپاژ سینمایی یا دکوپاژ غیر سینمایی برخورداریم. در کار سینمایی چنین نیست و شما موظف به رعایت یک سری ضوابط هستید.
در سریال هم ، استفاده از دکوپاژ بینابین است . فرضاً شما یکی از سریال های شبکه Cartoon network می بینید که تقریباً حد واسط هستند و گاهاً سریال های ژاپنی قدیمی را می نگرید که گویی یک فیلم سینمایی زنده یا سریال تلوزیونی زنده را مشاهده می کنید  و البته همه اینها بستگی به موضوع اثر دارد که شما را ملزم به بکارگیری یکی از ایندو می کند. بر خلاف برخی از دوستان و همکاران که انیمیشن را هنر هشتم می دانند، بنده آن را جزئی از سینما می دانم. البته در آن نوع از آثار انیمیشن که به دکوپاژ غیر سینمایی گرایش دارد، این هنر هشتم بودن بیشتر نمود داشته و به وقوع می پیوندد. از هر دو رویکرد مطرح شده در دکوپاژ، شما می توانید نمونه های موفقی را مشاهده کنید.

ثابت قدم : من در سوسک کوچک دریافتم که پویانمایی کاراکتر ها مبتنی بر یک نگاه شاخص روی حرکات کاراکتر است. آیا ما برای تحقق یک انیمیت خوب باید در وهله نخست بازیگر باشیم؟

حسین ملایمی : به طور کلی ما دارای مقوله ای تحت عنوان " بازیگری برای انیماتورها " هستیم. در دانشگاه هنر تهران ، واحدی به این نام وجود داشت که خانم معتکف تدریس می کردند. متاسفانه این واحد درسی حذف شد. خوشحالم که در زمانی که من دانشجو بودم، توانستم تاحدودی از این واحد  استفاده کرده و از آن در فعالیت های تخصصی ام استفاده کنم. با اینکه زمان و امکانات بسیار محدود بود ؛ اما بدون شک واحد بسیار مهمی بود.
کتابی  با نام بازیگری برای انیماتور ها نوشته Ed Hooks نیز برای دانشجویان و علاقه مندان در دسترس است که اخیرا ترجمه ی فارسی آن منتشر شد . اما بدون شک ، این مبحث آنقدر از اهمیت شایانی برخوردار است که نباید تنها بعنوان یک  درس پیش نیاز که نمره آن در معدل نیز تأثیر گذار نیست ؛ به دانشجویان ارائه شود.

ثابت قدم : اما مگراین ، یکی از الزامات برای ارائه پروژه حرفه ای در تولید انیمیشن جهان بشمار نمی آید؟

حسین ملایمی : کاملاً همینطور است. در تمام دنیا آگاهی به چنین مقوله ای الزامی است . اما به نظر می رسد که در ایران رشته انیمیشن در دانشگاه تنها به مبحث کارگردانی برای ساخت انیمیشن توجه دارد و نه به پرورش انیماتور.  این رشته تخصصی برای پرورش استعداد ها در بخش متحرکسازی طراحی نشده است. در ضمن یکی از نقاط ضعف در انیمیشن ایران نیز همین کمبود بازی سازی ها در متحرکسازی است که از نارسایی در آموزش و کاربرد بازیگری نشات می گیرد.

ثابت قدم : پس انیماتورها به صورت تجربی چنین رویکردی را می آموزند؟

حسین ملایمی : بسیاری از انیماتورها فاقد تحصیلات دانشگاهی در شاخه انیمیشن هستند. اما مسایل انیمیشن ، تنها به این امر اختصاص نمی یابد. گاهی یک انیمیشن را ملاحظه می کنید که آنقدر انیمیت محور است که حتی موضوع اثر را نیز تحت الشعاع خود قرار داده است. من فکر می کنم هر فردی متناسب با شاخه فعالیت تخصص اش باید در تولید یک انیمیشن شرکت نماید. لذا آنچه ما در استودیو برفی انجام دادیم، گردهم آوردن تخصص های دانشجویان در عرصه های مختلف برای تولیدات انیمیشن با کیفیت بود.

ثابت قدم : و این ، تحت حمایت یک بخش خصوصی نیز قرار گرفت؟

حسین ملایمی : در وهله نخست خیر. ولی در حال حاضر حمایت هایی را جذب کرده ایم.

ثابت قدم : به نظر شما این کافی است؟

حسین ملایمی : خیر. فرضاً فیلم " بدو رستم بدو " را با بودجه شخصی خود به پیش می برم و این بودجه به هیج عنوان کفایت نمی کند. اگرچه آن را به انجمن سینمای جوان ارائه داده ام ؛ اما هنوز پاسخ مساعدی دریافت نکرده ام.  ما در حال حاضر در نظر داریم تا استودیو برفی را به سمت تولید در مقیاس صنعتی تر و اقتصادی تر سوق دهیم و البته حمایتی که از این نظر دریافت می کنیم، ما را به سمت همان نتایج آثار تلوزیونی سوق خواهد داد و تولیدات در این زمینه دیگر یک اثر فاخر جشنواره ای بشمار نخواهد آمد. در حالی که با حمایت بیشتر ، می توان وقت و پتانسیل بیشتری برای کارهای جشنواره ای  نیز صرف نمود.

ثابت قدم : حمایت هایی که فرضاً از مؤسساتی نظیر صبا انجام می گیرد ؛ به نظر شما تا چه حد می تواند صنعت انیمیشن ایران را پابرجا نگاه دارد و یا برعکس؟

حسین ملایمی : قطعاً بودن صبا بهتر از نبود آن است. اما به دلایلی،  صبا در طول دوران فعالیتش به صنعت انیمیشن ایران آسیب هایی را نیز وارد ساخته است. گرچه مدیران صبا ثابت نیستند و دیدگاه ها و روشهای  مختلفی به روند فعالیت صبا حکمفرما است؛ ولی در برخی از برهه ها کارهای فی المثل مذهبی ساخته می شود که به نظر من ؛ عدم تولید شان بهتر و مفید تر بود. البته  در حال حاضر شرایط بهتری در صبا حکمفرماست.

ثابت قدم : مؤسسه ای که رأس امور خود را به جای کیفیت به کمیت اختصاص داده ؛ در دراز مدت به کاهش پتانسیل های موجود در این عرصه دامن نمی زند؟

حسین ملایمی : راستش ، بسیاری از نیروهای با استعداد انیمیشن به سمت تولید آثار تلوزیونی رفته اند (آن هم با یک رویکرد کمی). بسیاری از استعداد ها اکنون در بخش تولید فعالیت دارند و بیشتر به معاش خود می اندیشند. دیگر در اینجا خبری از ایده پردازی و اندیشه ورزی نیست . اگر شما آثار خارجی را بنگرید در می یابید که فلان سریال با اینکه به لحاظ کیفی در حد یک اثر کوتاه جشنواره ای نیست و البته نباید هم باشد، اما با اینحال هنرنمایی پدید آورندگان اش در بخش های تخصصی تولید نظیر فیلمنامه، کارگردانی، گگ، طراحی کاراکتر، فضا و انیمیت ؛ به سرعت باعث جلب مخاطب می شود. حال آنکه اغلب سریال های انیمیشنی ما اینگونه نیستند.

ثابت قدم : پس از اینروست که در ایران کارهای جشنواره ای به مراتب بهتر و با قوت تر ساخته می شوند؟

حسین ملایمی : بلی چون شخصاً تولید شده اند و هر چند برخی از آنها کمتر تکنیک محورند  و بیشتر به محتوای اثر توجه داشته اند. با این وجود من عقیده دارم که پرداختن منحصر به ایده و عدم توجه به تکنیک ها ، باز هم باعث ایجاد ضعف هایی می شود که ما را به نتیجه نمی رساند.

ثابت قدم : با توجه به  آگاهی از فراز و نشیب های دنیای انیمیشن ایران ، از این پس هدف تخصصی استودیو برفی ، چه خواهد بود؟

حسین ملایمی : هدف اصلی استودیو برفی ؛ بر مبنای کیفیت پایه گذاری شده است. تلاش داریم که چنین شود . به جز " بدو رستم بدو " که هنوز در دست تولید است و خط قرمز به کارگردانی مونا شاهی و  کرماندو به کارگردانی حامد اکرمی و بانمک به کارگردانی آرش بهنود راد،  قرار است با مشارکت  استودیوی حرکت کلیدی ، تولید مشترک را آغاز کنیم. مسلماً در این میان ، نگرش ما توأمان کیفیت و کمیت را در بر خواهد داشت. اما در صدد هستیم که پروژه های بزرگ تری را نیز تحقق بخشیم.

ثابت قدم : همانطور که اشاره فرمودید به تازگی استودیو برفی در صدد برقراری تعامل با استودیوی  حرکت کلیدی است . این تعاملات به چه هدفی تحقق یافته و چنین رویکردهایی چه نقشی را در توسعه انیمیشن ایران ایفاء خواهند کرد؟

حسین ملایمی :یکی از معضلات موجود در عرصه تولیدات انیمیشن ، وجود شرکت های تولیدی کوچک و منفرد است. این هم باعث کاهش کمیت و طبیعتا  افزایش هزینه های تمام شده خواهد بود.
استودیو برفی ، پیش از این برای تولیدات مشترک اعلام آمادگی کرده بود ؛ بدین شکل که یک شرکت ،بخشی از پروژه خود را به صورت Out source در اختیار شرکت دیگر قرار دهد. این در جهان ، امری متداول است  و فرضاً شرکتی از ایالات متحده می تواند پیش تولید یک پروژه را پیاده سازی نموده و برای مرحله ی تولید آن را به شرکتی در تایلند، فیلیپین یا کره تحویل دهد.  به هر حال این روند به دلیل کاهش هزینه ها ، رویکرد مناسبی به نظر می رسد. اما گرچه محتمل است که ما با شرکتی در خارج از کشور نیز در آینده چنین مشارکت هایی را به ثمر برسانیم ؛ اما باز هم به دلیل برخی مسائل حقوقی از جمله تحریم ها و نارسایی در امور حقوقی و تبادلات مالی ، هنوز با مشکلاتی مواجه هستیم.
بنابراین در وهله ی اول بهترین روش پیاده سازی این الگو در میان شرکتهای ایرانی خواهد بود.

دموی ویدئویی گفتگو با حسین ملایمی - قسمت دوم  حجم : 40 مگابایت

ثابت قدم : آیا با همت تیمی نظیر آریا کمیک و به ویژه جناب حمید بهرامی می توان انتظار داشت که در حوزه انیمیشن ، چنین فعالیت های مشارکتی علی رغم تمام تحریم ها به حقیقت بپیوندد؟

حسین ملایمی : تیم جناب حمید بهرامی در زمینه کمیک فعالیت دارند و این ، شاخه از نظر امور تجاری تا حدی متمایز از انیمیشن است. من تصور نمی کنم با چنین رویکردی مواجه شویم. کمیک یک امر فردی تر نسبت به انیمیش است.در مقیاس صنعتی آن هم با گروههای کوچکتری مواجه هستیم.  چندین سال پیش شنیده بودم که شرکت آبنوس فیلم با یک شرکت فرانسوی در زمینه ی تولید انیمیشن مشغول همکاری بود (البته درحال حاضر این شرکت فعالیتی ندارد) و تا آنجا که به خاطر دارم به نتیجه نرسید. همواره چنین فعالیت هایی در کشور یا به نتیجه نمی رسد و یا به صورت مقطعی و کوتاه مدت انجام می شود. امیدوارم که بتوانیم در آینده در عرصه تولیدات بین المللی انمیشن هم فعالتر باشیم. اما بنده رابطه ی مستقیمی بین این دو مقوله نمی بینم.

ثابت قدم : اما بدون شک رابطه میان انیمیشن و کمیک را حتماً مؤثر می دانید؟ در تمام جهان ابتدا کمیک ارائه می شود و پس از دریافت بازخورد مردم ، انیمیشن یا فیلمی با اقتباس از آن بر روی پرده سینماها می رود. چرا در ایران اینگونه نیست با اینکه ما از پتانسیل های خوبی به ویژه در طراحی برخورداریم؟

حسین ملایمی : قطعاً. عرض بنده در زمینه ی تفاوت روابط اقتصادی و روند تولید در این دو صنعت بود. من پیش از این برای نخستین همایش ملی انیمیشن و مجله قدیمی خط خطی مقاله ای نگاشتم تحت عنوان " کمیک استریپ ، حلقه مفقوده در زنجیره ی صنعت انیمیشن ایران  ( مشاهده مقاله )" .  و در آن ، به دلایل عدم  وجود صنعت کمیک در ایران اشاره کردم. ولی موضوع پیچیده تر از این حرف ها است  و نمی توان در چند جمله بدان پرداخت. در اینجا دیگر تنها بحث طراح در میان نیست. بلکه عوامل مختلفی در این رویکرد دخیل هستند. به طور مثال ، ناشران ما به کمیک اعتقادی ندارند. مردم نیز اهل مطالعه و پیگیری داستان های کمیک نیستند و در حقیقت ، فرهنگ کمیک خوانی در مردم ما وجود ندارد. هرچند پیش از این ، کمیک های بسیار خوبی توسط آقای رزاقی در مجلات قدیمی ارائه شد ؛ با اینحال اینگونه موارد ، آنقدر جریان ساز نبود. غیراز مساله ی طراح و طراحی، بحث داستان و کارگردانی در خود  صنعت کمیک و روند نشر و بازاریابی در خارج از این صنعت نیز حائز اهمیت است.
شما این را در نظر بگیرید که در آمریکا ، کمیک ها با تیتراژ میلیونی در دسترس مردم قرار می گیرند ؛ و به تدریج عرصه تولید کمیک به شیوه دیجیتالی نیز فراهم می آید. برای اطلاعات کاملتر میتوانید به مقاله ای که در این زمینه نوشته ام مراجعه فرمایید.

ثابت قدم : آیا در ایران کارگردانان انیمیشنی هستند که با اقتباس از یک کمیک ، پروژه انیمیشنی تولید کرده باشند؟

حسین ملایمی : بلی. فرضاً جناب کاویان راد که فیلم رستم و اسفندیار ایشان از کمیکی بسیار قدیمی اقتباس شده بود.

ثابت قدم : اصولاً کار بر کمیک با کار بر ایده های شخصی کارگردان چه تفاوت هایی را داراست؟

حسین ملایمی : بنده کمیک را نوعی فیلمسازی می دانم؛ هر چند شاید کمیک را جزو هنرهای نمایشی بشمار نیاورند. اما بنده به شخصه آن را یک هنر نمایشی می دانم و به شدت به کار بر روی یک کمیک علاقه مندم ؛ زیرا بر خلاف تصوربرخی از همکاران، کمیک بعضی از محدودیت های انیمیشن راندارد. به عنوان مثال در کمیک می توان جزئیات بیشتری را برای لباس، سلاح و ظاهر کاراکتر در نظر گرفت. محدودیت هایی را نیز که نسبت به انیمیشن در کمیک وجود دارد مانند فقدان حرکت، صدا و موسیقی میتوان با ایجاد مقوله هایی مانند توهم حرکت، توهم صدا و توهم موسیقی تا حدی کاهش داد. البته بسیاری از این محدودیت ها نیز در برخی از کمیکهای اینترنتی وجود ندارند ویا اینکه به حداقل رسیده اند. در واقع از منظری، کمیک تمام آنچه که در انیمیشن یافت می شود ؛  را داراست . اگرچه کمیک چاپی فاقد حرکت است ؛ اما توهم حرکت را در ذهن مخاطب ایجاد می کند. با اینکه صدا و موسیقی هم ندارد ؛ اما توهم صدا و موسیقی را در خواننده القاء می کند. به قول آقای رزاقی ، کمیک خوب، خواننده را وا می دارد که موسیقی متن اش را زیر لب زمزمه کند ؛ بطوری که به تعداد خواننده ها می توان حرکت، صدا و موسیقی متن کمیک داشت.
حتی اگر فرض کنیم که کمیک یک اثر گرافیکی وتجسمی است و نه زیر مجموعه ای از هنرهای نمایشی، حداقل می توانیم آن را پلی میان هنرهای نمایشی و هنرهای تجسمی بدانیم.

ثابت قدم : همین توهم نیست که باعث شده در تولیدات انیمیشن جهان ، خلاقیت و پتانسیل ها به مراتب افزایش یابد؟

حسین ملایمی : مسلماً چنین است. حتی خلاقیت مخاطب را نیز با کمیک می توان دو چندان نمود و کمیک ، بدون شک پایه قدرت صنعت انیمیشن است.
اما یکی از نکاتی که منجر به عدم گسترش کمیک در ایران می شود؛ نبود نویسنده و کارگردان کمیک است . که خود مشکل بزرگی است . مبحث دیگر ، فرهنگ نوشتاری غالب بر فرهنگ دیداری ما ایرانی ها است.  جهان امروز در حال گذر از دوران کمیک چاپی است و به تدریج کمیک های دیجیتال جایگزین نمونه های قبل خواهند شد. در این کمیک ها ، شما شاهد حرکت و  تعامل میان مخاطب و کمیک دیجیتال هستید که بسیار بیشتر از کمیک های چاپی و انیمیشن است. زیرا فرضاً شما هستید که ترتیب ، تقدم و تأخر دیالوگ ها را مشخص نموده و شاهد حرکت در صحنه همراه  با تغییرات نورپردازی هستید.نمونه آن کمیک دیجیتال  The killer (  مشاهده کمیک زنده)  است که با تغییرات نوری در برخی صحنه ها و حرکت محدود کاراکترها همراه است .
علاقه بنده به کمیک به حدی است که به گمانم پس از پایان پروژه " بدو رستم بدو " تمام وقت آزاد خود را به کمیک اختصاص دهم.

ثابت قدم : از لطف شما هنرمندان گرامی بسیار سپاسگزارم. گفتگوی بسیار خوب و ارزنده ای بود.

حسین ملایمی :  امیدوارم در حد ممکن کمکی کرده باشم. سایت انیمیشن دیتا ، سایت زیبایی است و به ویژه شما را تحسین می کنم که با ساپورت شخصی و بدون حمایت مالی تلاش دارید به صنعت انیمیشن ایران یاری رسانید.

ثابت قدم : از اینکه شما نیز با درایت علمی و تجربه پربارتان مارا یاری می رسانید کمال قدردانی را دارم. برای شما و همکاران محترم تان در استودیو برفی آرزوی موفقیت دارم.

انیمیشن ایران